Aug 292010
 

Bundak, Haring Ulan,
ug banlasa ang mga luha
sa mga tawong nagsubo niining taknaa.
Anura sa imong linibong lusok
sa tam-is ug bugnaw’ng tubig
ang mga luhang parat
sa mga nagbakho niining gabhiona.

Ang kabudlay sa ilang gibati, pagaana.
Ang katig-a sa kasakit, tunawa.
Hinaut unta, Haring Ulan.

(For Niel Steve Kintanar, upon the death of his older brother)

Jan 012002
 

Puting liso sa kalbasang pula
Ang akong gihinay-hinay pagkitkit
Samtang nagpunting ang akong panan-aw
Sa mga tawong nagpinusposay sa Mendiola.

Bang! Misalba ang pusil sa pulis;
Nalukapa ang lalaking wala’y sinina.
Bang! Ang lagubo sa bato sa taming,
Ug whoosh! ang tingog sa gihapak nga batuta.

Krak, krak! Mipaspas pud ang akong pagkulit
Sa lisong puti sa kalbasang pula
Samtang nagtan-aw sa tigulang nga napiit
Sa nagbagang aspalto sa Mendiola.

Mipaulan og gatosan ka bato ang langit
Ug pila ka gatosang liso ang akong naukit.
Mi-ulbo ang gidaubang sakyanan sa usa ka media outfit;
Gipasiritan og kusog nga tubig ang mga tawong nagsinggit.

Nagpanilap ang taas nga dila sa kalayo
(Nga mas makasunog pa kaysa santelmo)
Nga didto sa EDSA gihalingan pag-ayo
Ug sa Malacañang gisulong sa mga tawo.

“Putang ina n’yo! Erap pa rin! Gloria resign!” ang ilang siyagit–
Mi-landing sa blonde nga ulo ang bato, dugo ang misidlit.
“Maximum tolerance! Disperse them!” tiyabaw sab sa pulis,
Ug ang tingog sa mga tawo naghinay’g kahilis.

Uy! Hurot na akong Tiwi.
Ug mikab-ot ko’g bag-ong pakete.
Taympa, taympa (mituyok na akong ulo).
Dili na, nalanag na ko.

Ug gipalong ko ang TV.

Jan 012002
 

Nangalimyon ka sa katam-is sa pagpasakit nga wa’y sama
Nianang Tawo nga naghigda, samaran, wa na’y kinabuhi
Nga gilukdo nianang karo, nagpasundayag sa pag-ula
Sa singot, dugo, ug ginhawa alang sa gugma sa pinili.

Gisunod-sunod sa Soledad, luhaan, nagkagot sa ngipon
Nangadugmok ang kasingkasing, nagsubo, hilom nga nagtiyabaw
Samtang nag-iwag sa kangitngit mga kandilang tagpisohon
Nagadan-ag sa agi-anang gihabolan sa pagpanghupaw.

Saksi ikaw niining tanan, kalachuchi nga puti’g gihay,
Wala kahubsi sa kaanyag taliwala sa naghingapin
Nga kahapdus ug pagpamaul sa kasingkasing nga nakagay,
Mapasigarbohong nagbarog, nagpaanindot bisan daplin.

Ipahanggab kanamo, bulak, ang kahumot nianang karo,
Buntoga sa imong kaputi ang anino sa kagabhion,
Dayandayani ang Namatay gikan sa tiil hangtod sa ulo—
Ug buhata kini pag-usab tolo ka adlaw sumad karon.

Photo credit: “Kalachuchi II” (http://benefitofbeingme.deviantart.com/)

Jan 012002
 

Daw usa ka labong ug si-ut nga lasang
Ang dalan Escario sa mangitngit nga gabii,
Diin ang mga mayang himsog nanago–
Mga mayang sa gabii lamang mobukhad sa pako.

Kining mga mayang dili sarang,
Dili mahadlokon sa bisan kinsang moduol,
Inay mo-uk-uk nga nagkurog sa salag,
Mopatuyhakaw man hinuon nga mapasigarbohon
Sa ilang kaagning batan-on.

Niining gabhiona nangayam ako sa maong lasang.
Nakasabot ko ang mayang misugot pagsulod sa akong laang.
Ug gipadayon ko siya sa akong tangkal.
Ug gipas-an ko ang tangkal paingon sa akong puy-anan.
Ug gisulod ko ang maya sa akong lawak
Ug didto ko siya himulboli sa iyang mga sapot.

Ug, malampuson nakong pagpangayam sa Escario,
Gisugba ko ang akong bihag nga maya,
Gitungtongan nako sa akong uwag nga nagbaga.

Jan 012002
 

Nagbuhat ako’g balay
Gikan sa tukog sa kawayan
Ug mga karaang mantalaan.

Ilawom sa dakong lubi,
Kilid sa iyang punoan–
Bugnaw nga silongan.

Karon ako magdagan-dagan,
Unya magluto-luto,
Nagkapuliki sa limpyohan.

Binata ang duwa sa kagawasan.
Binata ang mga pangandoy.
Magpabilin lamang akong bata,
Ang kalisud daw usa lamang ka duwa.

Nagtukod ako’g balay
Gikan sa bukog sa akong lawas.
Gi-atupan ko kini’g panganod.

Gi-ugbok ang haligi sa bato,
Nga sama kagahi sa puthaw,
Lig-on ug dili matandog.

Kon madagma ko sa pagdagan,
O mapaig ang akong linuto,
O magli-undok ang akong limpyohanan,

Magpabilin akong bata
Nga malaumon ug nagduwa-duwa;
Ug ang akong gagmay’ng bukton

Motukod pag-usab sa balay’ng naguba.

Jan 012002
 

Ngano bang nagpakita ka man
Dinhi sa akong dalan,
Aron lang ba makahatag ka nako’g kagul-anan?
Mura’g nakalimot ka lang,
Nga naa ko’y balatian,
May kasingkasing nga modugo kung samaran.
Ngano bang nagpakita ka man
Sa akoang damgo?
Ngano bang gipabati mo ako
Kung unsay gugma?
Sa paghuros sa hangin,
Daw pareha sa dahong laya,
Nahanaw ra sad ang mga saad mo.
Gugma! Gugma!
Hain na man ang kalipay?
Dili man unta luha ang gisaad
Nimo sa dughan ko.
ni: Mark del Valle

Jan 012002
 

Naanud na sa hangin
Ang katapusang nota gikan sa biyolin
Ug mihunong ang karo sa bâbâ sa simbahan.
Nagsing-uliay na ang ubang mga tawo;
Apan ako ug ang akong anak nagpabilin–
Nakigduut sa mga tawo paingon sa karo
Aron mangutlo og buwak

Nga nabantug sa iyang makaalim nga hiyas,

Nga kuno makaayo sa nagkadaiyang balatian,

Nga sama sa benditadong palma sa Domingo sa Lukay,
Makapanalipod kuno batok sa mga katalagman,

ug mga pag-antus,

ug mga kasakit,

ug mga pagdaug-daug

Nga among kalan-on matag adlaw.

Gamhanan pa diay kining buwak kay sa Dios.
Karon pa ako misulay og pagpangutlo
Niining buwak sa karo–
Usa sa mga kataposang pagdumili
Sa akong kahimtang sa kakabus.

Photo credit: “Mater Dolorosa” (http://1980.deviantart.com/)

Jan 012002
 

Buhok mo
Labong pa sa lasang
Ngi-ob pa sa ngitngit
Diin ang sidlak sa adlaw
Gipalong.

Mga pulong mo
Hilum pa sa saba
Saba pa sa hilum
Kanus-a naggakos ang langit ug yuta
Sa imong baba.

Imong gunit
Hugot pa sa balaod
Lu-ag pa sa hangin
Ug gikuptan mo akong daw ako na lamang
Ang kaabyan.

Nagpitik
Ang kasingkasing mong naglibog
Linibong kabayong nagkaratil
Diha sa dakong lunhaw nga hawan
Sa imong dughan.

Jan 012002
 

Ang dugo nga naglataylatay sa imong kaugatan
Mao sab ang dugo nga anaa sa akong kaugatan
Ang imong ginikanan mao sab ang akong ginikanan
Gimatuto sa managlahing dila, apan usa da ka tinubdan

Ang atop nga nagsilong kanimo gikan sa kainit
Mao sab ang atop nga nagpandong kanako sa kasakit
Mangatulog ug magdamgo kita ilawom sa usa ka langit
Nga sa gabiing mamingaw naghabol kanato sa kangitngit

Gisug-an kita sa usa lamang ka langitnong dagitab
Ug usa ra ka hangin ang kada adlaw natong gihanggab
Ang imo ug akong ihi nanagsagol sa usa ka dagat
Ug ang singot natong duha mao ang sa yuta nagpaparat

Nagpuyo ka sa kahamugaway ug kaharuhay
Samtang ako nagkapandol-pandol sa mga pangindahay
Makita ko ikaw nga mosul-ob sa sapot
Nga motabon kanimo sa mga madugmokon ug mahait nga dila

Ug makita mo ako nga nagsul-ob og gum-ot
O dili kaha, walay gayu’y gisul-ob nga sinina.
Makita ko ikaw nga magsakay sa imong awto
Samtang akong tsinelas ra akong ikapanghambog
Ug mokuot ka sa imong bulsa ug motunol og tseke
Samtang ako, naghamoy sa tudlo, gigutom, nagkurog.

Dili ako magduha-duha pagdawat kanimo isip igsoon,
Apan kung ako kanimo moduol, imo kaha akong angkonon?
Tinuod, managsoon kita, ug usa ra ang atong kalibutan.
Hinumdumi lang, nga moabot ang higayon nga ang motalikod talikdan.

Jan 012002
 

Sugbo, sukad niadtong una ka’ng nakaplagan
Sa Portuges ug banyaga nga si Magellan,
Ang paglambo ug pagtubo mo dili mapugngan
Sama sa baha nga dala sa ulan.

Gikan sa paganong pagsimba sa mga anito
Nadani ikaw sa batobalani ni Santo Niño,
Ug ang sayaw mo’ng abante kaduha, atras kausa,
Nahimong balaang pangaliya alang Kaniya.

Ug ang kanhiay sayaw sa pangaliyupo
Sa materyalismo sa bag-ong panahon namûmû.
Inay sayaw sa pagdayeg ug pangaliyaba,
Nahimong sayaw sa tag-dos nga kandila.

Puslan ma’ng naghisgot ta’g komersiyo,
Mangadto kita sa ilang sentro–
Kanhiay Carbon, Pasil ug Taboan man.
Apan karon sa Country Mall, Ayala ug SM gihulipan.

Wala’y ikatandi ang duha ka higante
Sa alimyon sa buwad, ginamos, danggit ug tangige
Nga nangamay diha sa Taboan, daplin sa kalye,
Matag higayon nga kita moagi.

Samtang nagkamahal ang mga palaliton
Misanay sab ang mga dagkong tindahan
Ang Gaisano Metro, pinakasayong tultulon
Yamats, nagkahabog, nagkataas na man.

Kaniadto sa Gaw ta mangita og tsinelas,
Sapatos, sinina, kape ug gatas.
Apan karon ang Gaw dili na nimo matultol
Tungod kay gipulihan sa mas dako nga Colonnade Mall.

Ang dalan Colon mismo ayaw sab kalimti,
Diin kanhiay tartanilla ang naghari.
Karon nagsardinas na ang mga jeepney
Ug ginadili ang pataka’g pangluwa ug pangihi.

Kaniadto mahimo ka’ng molabang bisan asa–
Apan karon, sige padayon, multahan ka.
Mga CITOM kada eskina nag-atang,
Pitohan ang mga malapason ug magpatakâ’g labang.

Naggilak-gilak ang nagkadaiyang kolor sa Colon.
Ang cellphones mahimong kalit lang labnihon.
Hapit tanang Sugbuanon sa cellphones nanag-iya–
Bahala’g dili makatawag basta ang text lang anaa.

Ang pinakalab-as nga salida imo na’ng nakita?
Kung wala, adunay barato nga mga VCD ginabaligya.
Sa kilid-kilid sa dalan Colon, naa’y daghan diha,
Kauban sa mga Buddha beads, kwintas ug Tamiya nga panglumbà.

Sugbo, makagutom ang paglaag-laag sa imong kadalanan,
Apan mga matimôtimô sa may Manila Bank adunay daghan.
Manggang hilaw, mani’ng tam-is ug parat
Ice water, ice candy–makatagbaw bisan sa barat.

O kung medyo puno ang imong pitaka
Ang Jollibee ug McDonald’s, hala duawa.
Pagkaon sab sa Goldilocks, labihang lamia,
Basta ang putos ilabay lang sa trash can ha? Basin dakpon ka.

Ang mga batan-on mo, Sugbo, kumusta na?
Nagkabuang sa internet, Dance Revo ug Tamiya,
Counterstrike, Broodwars, Star Craft ug uban pa-
Ambot lang wala ba kaha mangabsent kining mga bataa.

Bisan asa ka paingon, ang sakyan mo jeepney.
Pastilan kabarato sa kanhiay pliti
Apan salamat sa huyang nga ekonomiya
Ang plete tag-tres pesos na.

Apan nganong magpaluto ka man sa init
Nga mahimo mang sa bugnaw ka magkurog–
Sulod sa V-hire nga mohatod nimo sa dapit
Diin ikaw nagpuyo ug mokanaug.

Ang mga agianan sab nga gitawag nato’g dalan
Gi-ayo, gitapakan, gipadak-an ug gipalapdan
Tungod kay sayod ang City Hall nga mga sakyanang nagdagan
Hapit na moapas ang gidaghanon sa mga molupyo ni’ng dakbayan.

Buot ipasabot, sayon na lang ang pag-adto sa Larsian,
Ang labing inila sa tanang barbekyuhanan,
Paboritong kan-anan sa daghang katawhan,
Nga nagtrabaho o nagsuroy-suroy, mahapunan o mabuntagan.

Kung buot ka’ng moadto sa Mactan
Ari na lang agi sa ikaduhang tulay
Kay mas lapad tinuod ang agianan
Naa pa’y parke sa ilawom diin mahimong magpaharuhay.

Apan pagmatngon lang, kung dili ka adunahan,
Nga jeepney o pribadong awto imong sakyan.
Tungod kay baynte singko pesos na ang flagdown sa taxi
Ug dos pesos ang matag patak niini.

Ay Sugbo! Tinuod gayud nga nausab ang imong dagway.
Ambot lang kaha kung matawag ba’g kahayahay,
Kay daghan gihapon nimong mga anak ang gihikawan sa kahamugaway,
Ug ang ordinaryong mamumuo, nagsingot lang gihapon, nagtulò ang laway.

Maayo pa’ng manganta na lang ta sa tagsa-tagsa ka panimalay,
Kondili, sa videoke nga hulogan og tag-singko ra, Bay.
Ingon niini ka-simple ang kinabuhing Sugbuanon–
Usahay pait, usahay tam-is, apan kanunay’ng malipayon ug malamboon.

Ug Sugbo, nakaplagan ka dili lamang ni Magellan
Kondili lakip na sa teknolohiya ug kabag-ohan.
Busa, pila ka tuig gikan niining adlawa
Paabota ang akong sunod nga pangumusta.

Copyright © 2002 - 2014 Elmer F. Montejo, Saksaksinagol.com